Balans tussen werk en privé: praktische tips voor werknemers en zzp’ers

Wat de één een goede balans vindt, voelt voor de ander als veel te druk. Toch komt het voor bijna iedereen op hetzelfde neer: je wilt genoeg tijd en energie overhouden voor alles wat buiten je werk valt. Tijd met je gezin, met vrienden, voor sport of een hobby, of gewoon om niks te doen. Ben je in loondienst, dan loop je tegen andere dingen aan dan als zzp’er, maar de basis is hetzelfde.

Als je vastzit in denk- en gedragspatronen, heb je de neiging om niet buiten je kader te kijken. Tenzij iets je door elkaar schudt, zie je niet eens de meest logische opties die voor je beschikbaar zijn.

Verduidelijk jouw prioriteiten

Het begint allemaal met het verduidelijken van je prioriteiten in het leven. Er is geen vast model dat voor alle mensen werkt.

Het kan zijn dat je gelukkiger bent als je het grootste deel van je tijd besteedt aan het opbouwen van je carrière. Dan, zelfs als jouw tijd- en energieverdeling uit balans is, is dit een keuze en kan het in jouw geval goed zijn, op dit specifieke moment in jouw leven.

Er is echter een probleem wanneer wat er in je leven gebeurt niet in overeenstemming is met je waarden en prioriteiten. Het kan bijvoorbeeld heel belangrijk voor je zijn om quality time met je gezin door te brengen. Als je in werkelijkheid zeer weinig tijd met jouw dierbaren doorbrengt vanwege werk, dan is dit een probleem.

Over het algemeen geldt dat als je het gevoel hebt dat je niet genoeg tijd hebt voor jezelf en/of voor je dierbaren, er een mogelijkheid is om de balans tussen werk en privéleven te verbeteren.

Stel je je ideale leven voor

Stel je je ideale leven voor, in termen van balans tussen werk en privéleven. Het moet wel een realistisch beeld zijn, gebaseerd op wat haalbaar is met betrekking tot jouw prioriteiten.

Het is bijvoorbeeld zeker niet mogelijk om als doel te stellen een succesvolle carrière als managementconsultant te ontwikkelen, veel tijd met je gezin door te brengen, een geweldige tangodanser te worden en tien boeken per week te lezen.

Banen in een bepaald vakgebied vragen bijzonder veel van jouw tijd en energie. Dan maakt het niet uit of je van baan verandert of niet, want in die branche blijven betekent simpelweg heel lange uren maken. Dit is bijvoorbeeld vaak het geval bij managementadvies. Jouw huidige baan kan vereisen dat je regelmatig 12 uur per dag werkt, hoe productief je ook bent. In dit geval moet je misschien gewoon op zoek naar een andere baan.

Consistente actie ondernemen om de kloof te dichten

Hoe het ook zij, op middellange termijn heb je wel een aantal keuzes. Je kunt de branche waarin je werkt, het bedrijf of het type baan wijzigen. Dit kan betekenen dat je wat meer werk moet doen om aan de opleidingseisen te voldoen, maar als je vastberaden bent, is bijna alles mogelijk.

Voel je dus nooit een gevangene van de omstandigheden. Je hebt altijd een keuze.

Bepaal wat de kloof is tussen jouw ideale en jouw huidige leven in termen van balans in werk-privé en begin vervolgens de kloof te dichten door de belangrijkste verbeteringsmogelijkheden aan te pakken.

Word productiever op het werk

Verbeter je timemanagement. Maximaliseer jouw effectiviteit en daarna ook jouw efficiëntie. Je moet onderweg meedogenloos het 80/20-principe blijven toepassen. Als je je productiviteit opvoert, maar steeds meer werk op je neemt, kom je niet vooruit op het gebied van de balans werk-privé.

Grenzen stellen

Om te genieten van de balans tussen werk en privé, moet je een meester worden in het stellen van grenzen. Als je geen grenzen stelt, ben je overgeleverd aan omstandigheden en externe druk. Bepaal een vast uur waarop je stopt met werken, ook als je thuis aan de keukentafel zit.

Je zult in bepaalde omstandigheden flexibel moeten zijn, maar probeer je aan jouw regel te houden, tenzij er echt iets bijzonders gebeurt. Als je geen eindtijd instelt, is het zeker dat je langer doorwerkt dan wanneer je er wel een instelt. En probeer geen werk mee naar huis te nemen. Scheid jouw professionele leven van jouw privéleven.

Werk je thuis, dan vervaagt die grens sneller. Een vaste werkplek die je na werktijd kunt verlaten helpt, net als je werkmail en werkchat ’s avonds uitzetten op je telefoon. Werk niet structureel langer dan je contract voorschrijft en sta tussendoor regelmatig op om even te bewegen. Meer ideeën vind je in ons artikel over je mentale balans thuis verbeteren.

Leer nee zeggen

Deze heeft veel te maken met de vorige regel. We hebben allemaal te maken met veel beslag op onze tijd en aandacht, zowel in ons persoonlijke als professionele leven. Om ons te kunnen concentreren op wat echt belangrijk voor ons is, moeten we stoppen met tijd te besteden aan activiteiten van weinig belang. Er zal altijd druk van anderen zijn om dit en dat te doen, dus je moet leren om nee te zeggen tegen toezeggingen met een lage prioriteit.

Wat de wet je als werknemer biedt

Wil je minder uren, andere werktijden of vaker thuiswerken, dan kun je dat in Nederland formeel aanvragen op basis van de Wet flexibel werken. Dat kan als je minstens een half jaar in dienst bent en je werkgever minimaal 10 mensen in dienst heeft. Je dient het verzoek schriftelijk in, uiterlijk 2 maanden voor de datum waarop je het wilt laten ingaan, en noemt daarin de wet. Je werkgever moet uiterlijk 1 maand voor die datum schriftelijk reageren. Een verzoek om minder of meer uren of andere werktijden mag hij alleen weigeren bij een zwaarwegend bedrijfsbelang. Reageert hij niet op tijd, dan mag je werken zoals je hebt gevraagd. Werk je bij een kleinere werkgever, dan loont het nog steeds om het gesprek aan te gaan.

Als zzp’er je eigen grenzen bewaken

Als zzp’er heb je geen werkgever die je uren in de gaten houdt, en geen leidinggevende die zegt dat het genoeg is. Juist daarom helpt het om je werkweek vooraf in je agenda te zetten, inclusief vrije dagen en vakanties, en die blokken net zo serieus te nemen als een afspraak met een klant. Leg in je offerte of opdrachtbevestiging vast wanneer je bereikbaar bent en hoe snel je reageert. Plan ook ruimte voor administratie en acquisitie, want die uren schuiven anders vaak naar de avond. Een opdracht weigeren voelt spannend, maar te veel klussen tegelijk aannemen kost je op termijn meer dan het oplevert.

Versimpel je leven

We raken er allemaal aan gewend om dingen op een bepaalde manier te doen. Normaal gesproken beoordelen we niet regelmatig hoe we ze doen en of er een betere manier is om ze te doen. Neem dus even de tijd om na te denken over de activiteiten die je regelmatig doet. Is er een manier om enkele stappen te schrappen, ze op een meer tijdbesparende manier te doen of ze gewoon te elimineren?

Zorg voor jezelf

Deze tip gaat over ervoor zorgen dat je de basisprincipes in acht neemt. Neem voldoende rust. Beweeg regelmatig en probeer zo gezond mogelijk te eten. Deze fundamentele regels vormen een solide basis voor evenwicht. Deze drie elementen hebben een enorme impact op je leven op de lange termijn.

Let ook op signalen dat het je te veel wordt. Denk aan langdurige vermoeidheid, slecht slapen, snel geïrriteerd zijn of huilen, moeite met concentreren en dingen vergeten, en het gevoel dat je de controle over je leven kwijtraakt. Thuisarts beschrijft de signalen van een burn-out en wanneer je hulp zoekt. Als werknemer kun je vertrouwelijk bij de bedrijfsarts terecht, zonder dat je werkgever hoort wat je bespreekt. Als zzp’er, of als het niet lukt om de stress minder te maken, ga je naar je huisarts.

Je kunt niet alles ineens veranderen. Maak geen plan om je hele leven op zijn kop te zetten. Kies een actie en begin kleine stapjes in die richting te zetten. Als je consequent actie onderneemt, is het absoluut haalbaar om je balans tussen werk en privéleven flink te verbeteren.

Veelgestelde vragen

Hoe stel je grenzen als je thuiswerkt?

Spreek een vaste eindtijd af, werk op een vaste plek die je na werktijd verlaat en zet je werkmail en werkchat ’s avonds uit. Werk niet structureel langer dan je contract voorschrijft.

Kan ik mijn werkgever vragen om minder uren te werken?

Ja. Met de Wet flexibel werken kun je na een half jaar in dienst schriftelijk minder uren, andere werktijden of een andere werkplek aanvragen, uiterlijk 2 maanden voor de gewenste ingangsdatum. Dit geldt bij werkgevers met minstens 10 werknemers.

Hoe houd je als zzp’er werk en privé gescheiden?

Zet je werkuren, vrije dagen en vakanties vooraf in je agenda en spreek met klanten af wanneer je bereikbaar bent. Plan ook tijd voor administratie, zodat die niet naar de avond schuift.

Wanneer moet je hulp zoeken bij stress door werk?

Als je langdurig moe bent, slecht slaapt, prikkelbaar bent of het gevoel hebt de controle te verliezen. Werknemers kunnen vertrouwelijk naar de bedrijfsarts; lukt het niet om de stress te verminderen, ga dan naar de huisarts.