Spanning voel je vaak eerst in je lijf: een strakke nek, een snellere hartslag, slecht slapen. Ook je ogen kunnen meedoen. Een ooglid dat maar blijft trillen, ogen die branden na een lange werkdag. Voor een paar oogaandoeningen is stress ook echt als risicofactor beschreven. In dit artikel lees je wat er over dat verband bekend is, wat je zelf kunt doen en wanneer je beter even langs de huisarts of oogarts gaat.
In het kort
- Bij stress maakt je lichaam adrenaline en cortisol aan; je pupillen worden dan wijder.
- Een trillend ooglid wordt vaak uitgelokt door stress, vermoeidheid of veel cafeïne en gaat meestal na een paar dagen vanzelf over.
- Bij centrale sereuze chorioretinopathie, een vochtblaasje onder het netvlies, is stress een bekende risicofactor.
- Zie je ineens slechter, heb je pijn aan je oog of kun je niet tegen licht: bel direct de huisarts.
Stresshormoon cortisol
De eerste link tussen stress en je ogen loopt via een krachtig hormoon: cortisol. Het wordt door het lichaam afgegeven als reactie op stress. Samen met adrenaline hoort het bij de reactie waarbij je hartslag, bloeddruk, ademhaling en spierspanning omhooggaan. Cortisol wordt ook wel “het stresshormoon” genoemd. Het helpt je lichaam om tijdens perioden van crisis even alles op scherp te zetten, en remt in die tijd systemen af die minder dringend zijn, zoals de spijsvertering.
Stress en het netvlies
Het bekendste voorbeeld van een oogaandoening waarbij stress een rol speelt, is centrale sereuze chorioretinopathie (CSC), ook wel retinitis centralis serosa genoemd. Daarbij lekt vocht door een verzwakte laag achter het netvlies. Er ontstaat een soort blaasje dat het netvlies iets optilt. Je ziet dan vervormd, dingen lijken kleiner dan ze zijn of je ziet een vlek in je beeld.
De precieze oorzaak is niet bekend. Wel komt de aandoening vaker voor bij mensen die corticosteroïden gebruiken, en stress wordt als risicofactor genoemd. Meestal herstelt het netvlies vanzelf binnen enkele weken tot maanden. De klachten kunnen wel terugkomen, soms ook in het andere oog. Omdat vervormd zien ook bij andere, ernstigere oogziekten past, hoort zo’n klacht altijd bij een arts thuis.
Vecht- of vluchthormoon adrenaline
In tijden van stress kan de reactie van je lichaam ervoor zorgen dat er adrenaline wordt vrijgegeven, ook wel bekend als “het vecht- of vluchthormoon”. Adrenaline versnelt je hartslag en leidt de bloedstroom weg van de “onnodige” spijsverterings- en voortplantingssystemen naar de spieren en organen die je nodig hebt om te vechten of te vluchten.
Grotere pupillen
Het “vecht- of vluchthormoon” zorgt er ook voor dat jouw pupillen verwijden. Zo valt er meer licht in je ogen en zie je potentiële bedreigingen sneller. Bij fel licht kan dat even verblindend aanvoelen. Dit effect hoort bij een acute stressreactie en zakt weer als je tot rust komt.
Oogklachten die vaak samengaan met stress
Een trillend ooglid is waarschijnlijk de klacht die het meest bekend is. Het heet myokymie: kleine, onwillekeurige spiertrekkingen in het ooglid. Het wordt uitgelokt door vermoeidheid, stress, lichamelijke inspanning of te veel cafeïne, en ook roken en alcohol kunnen meespelen. Het is onschuldig en gaat meestal na een paar dagen vanzelf over.
Oogvermoeidheid en droge ogen kunnen worden veroorzaakt door iets eenvoudigs, zoals te lang naar jouw computerscherm staren op het werk. Als je geconcentreerd naar een scherm kijkt, knipper je minder en verdampt je traanvocht sneller. In drukke, stressvolle periodes maak je vaak extra lange dagen achter dat scherm, waardoor je die klachten sneller merkt.
Deze klachten zijn meestal vervelend en niet gevaarlijk. Het hangt allemaal af van hoe je lichaam reageert op een moeilijke situatie. Blijven ze lang bestaan of worden ze erger, laat er dan toch even naar kijken.
Wanneer naar de huisarts of oogarts
Bel direct je huisarts of de huisartsenpost als je ineens slechter ziet en knipperen niet helpt, als je pijn aan je oog hebt of als je niet tegen licht kunt. Zie je plotseling vervormd, een vlek in je beeld of lijken rechte lijnen krom, wacht dan ook niet af. Maak een gewone afspraak als je klachten aanhouden of steeds erger worden, als je oog rood wordt of als je medicijnen gebruikt die droge ogen kunnen geven. Bij twijfel raadpleeg je je huisarts; die verwijst je zo nodig door naar de oogarts.
Wat je zelf kunt doen
Als je denkt dat jouw oogklachten met stress te maken hebben, kun je proberen te ontspannen. Beschouw jouw klachten als waarschuwingssignalen: jouw lichaam reageert op spanning. Het beste wat je kunt doen, is proberen die reactie te kalmeren.
Je weet waarschijnlijk beter dan wie dan ook wat jou ontstresst. Als je echter wat ideeën nodig hebt, probeer dan:
- een lang, warm bad te nemen en te focussen op hoe het voelt
- te mediteren
- langzaam en diep te ademen, met de lucht naar je buik in plaats van naar je borst
- een dagboek bij te houden
- te bewegen
Zoals altijd voel je je beter als je ervoor zorgt dat je voldoende slaapt en goed eet. Ook al heb je het druk, een paar minuten nemen om bewust te ontspannen, zal je lichaam helpen kalmeren. Op Thuisarts vind je oefeningen om te ontspannen en tips om spanning in je dag te verminderen, zoals op tijd stoppen met werken en je telefoon vaker wegleggen.
Werk je veel achter een scherm, knipper dan bewust wat vaker en wrijf niet in je ogen. Staat de verwarming aan, dan helpt een bak water bij de radiator om de lucht wat vochtiger te houden. Draag je lenzen, wissel ze dan af met je bril. Bij droge ogen kun je kunsttranen zonder medicijn gebruiken.
Grotere veranderingen aanbrengen
Als je je het grootste deel van de tijd gestrest of bezorgd voelt, moet je mogelijk grotere veranderingen aanbrengen. Wellicht probeer je te veel te doen in te weinig tijd en moet je rustiger aan doen. Je kunt ook een angststoornis hebben, en daar is goede behandeling voor. Als je constant het gevoel hebt dat je op scherp staat, is het misschien tijd om met een arts of hulpverlener te praten om ervoor te zorgen dat je emotioneel en fysiek gezond wordt.
Klachten als een trillend ooglid of vermoeide ogen worden vaak minder als de spanning afneemt en je beter slaapt. Gaan ze niet over, dan is dat een reden om ze te laten nakijken.
Veelgestelde vragen
Kan stress een trillend ooglid geven?
Ja. Een trillend ooglid (myokymie) wordt vaak uitgelokt door stress, vermoeidheid, inspanning of veel cafeïne. Het is onschuldig en verdwijnt meestal na een paar dagen vanzelf.
Kan stress invloed hebben op je netvlies?
Bij centrale sereuze chorioretinopathie, waarbij vocht onder het netvlies komt, is stress een bekende risicofactor. Je ziet dan vervormd of ziet een vlek; laat dat altijd door een arts beoordelen.
Waarom worden je pupillen groter bij stress?
Bij acute stress maakt je lichaam adrenaline aan. Dat hormoon laat je pupillen verwijden, zodat er meer licht binnenvalt.
Wanneer moet je met oogklachten direct naar de huisarts?
Bel direct als je ineens slechter ziet en knipperen niet helpt, als je pijn aan je oog hebt of als je niet tegen licht kunt. Ook plotseling vervormd zien is een reden om niet af te wachten.
Reageer